RIVM: Overbelasting mantelzorgers door stapeling van zorgen

Uit recent onderzoek van het RIVM blijkt dat overbelasting bij mantelzorgers vaak het gevolg is van een stapeling van verschillende zorgen en problemen. Het gaat daarbij om langdurige en intensieve zorg, emotionele belasting, regeldruk en een gebrek aan structurele ondersteuning. Vooral de mentale en emotionele belasting weegt zwaar: mantelzorgers ervaren dat zij continu ‘aan staan’ en kampen met gevoelens van verantwoordelijkheid, schuld en verlies RIVM.

Het onderzoek is onderdeel van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, uitgevoerd in het najaar van 2024 door het RIVM, GGD’en, GGD GHOR Nederland en het CBS. Bijna een half miljoen mensen van 18 jaar en ouder vulden een vragenlijst in over hun gezondheid, welzijn, leefstijl en leefomgeving. Uit de resultaten blijkt dat het percentage mantelzorgers dat zich redelijk zwaar tot overbelast voelt, is gestegen van 14 procent in 2020 naar 22 procent in 2024. Het totale aandeel mantelzorgers in de bevolking bleef in dezelfde periode stabiel, rond de 13 tot 14 procent RIVM.

Om meer inzicht te krijgen in de oorzaken van deze overbelasting en de ervaringen van mantelzorgers, is naast de kwantitatieve data ook kwalitatief onderzoek uitgevoerd. Dit verdiepende onderzoek richtte zich op de specifieke factoren die bijdragen aan de belasting. De resultaten laten zien dat de combinatie van praktische en emotionele uitdagingen een grote rol speelt. Mantelzorgers voelen zich vaak verantwoordelijk voor het welzijn van degene voor wie zij zorgen, wat hen weinig ruimte laat voor ontspanning of eigen behoeften. Daarnaast ervaren zij regelmatig een gebrek aan structurele ondersteuning, wat de druk verder vergroot RIVM.

De inzichten uit dit onderzoek zijn bedoeld om GGD’en en gemeenten te helpen bij het ontwikkelen van gerichte adviezen en beleid om mantelzorgers beter te ondersteunen. Het onderzoek maakt deel uit van het Gezondheidsonderzoek COVID-19 van het Netwerk Gezondheidsonderzoek bij Rampen, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en ZonMw. Meer details over de ervaringen van mantelzorgers en de specifieke adviezen zijn te vinden in het bijbehorende rapport en de factsheet van GGD GHOR Nederland RIVM.

De stijging in overbelasting onder mantelzorgers is een zorgwekkende ontwikkeling, zeker gezien het stabiele aandeel mantelzorgers in de bevolking. Het RIVM benadrukt dat de mentale en emotionele impact van mantelzorg vaak onderschat wordt. Mantelzorgers voelen zich continu verantwoordelijk, wat hen weinig ruimte biedt voor herstel of eigen welzijn. Dit kan op lange termijn leiden tot gezondheidsproblemen bij mantelzorgers zelf, wat de noodzaak van betere ondersteuning onderstreept.

Hoewel het onderzoek een duidelijke trend laat zien en waardevolle inzichten biedt, is het belangrijk om op te merken dat de beschikbare informatie beperkt blijft tot de gepubliceerde bevindingen van het RIVM. Verdere details over specifieke beleidsvoorstellen of concrete maatregelen vanuit gemeenten ontbreken in de bron. Dit kan het artikel minder volledig maken in termen van oplossingen, maar de kern van het probleem – de stapeling van zorgen – wordt helder uiteengezet. Voor een completer beeld van mogelijke interventies zou aanvullend onderzoek of informatie van betrokken instanties nodig zijn. Tot die tijd biedt dit rapport een belangrijke basis voor bewustwording en verdere discussie over de ondersteuning van mantelzorgers in Nederland.